Όποιος παρακολουθεί δίκες συστηματικά, είτε λόγω της δουλειάς του είτε από προσωπικό ενδιαφέρον, συχνά αναρωτιέται αν η δικαστική εξουσία όντως εκφράζει το περί δικαίου αίσθημα, που είναι απαραίτητο για την υγιή λειτουργία της κοινωνίας.

Σημείωση ανάγνωσης

Πρόκειται για κριτικό θεσμικό προβληματισμό. Δεν είναι γενική κρίση για κάθε δικαστή ή κάθε υπόθεση, αλλά άποψη για τον τρόπο με τον οποίο βιώνει ο πολίτης την απονομή δικαιοσύνης.

Στο πλαίσιο αυτού του κριτικού προβληματισμού, μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι μέρος της δικαστικής λειτουργίας δείχνει συχνά σκεπτικό εξουσίας, ενώ παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο η δίκαιη κρίση γίνεται πάντοτε αισθητή στον πολίτη. Υπενθυμίζουμε, πως ακόμη και αν καμία άλλη κρατική εξουσία δεν λειτουργεί σωστά, ο πολίτης έχει ανάγκη να πιστεύει ότι οι δικαστές είναι η τελευταία του ελπίδα για την απόδοση της δικαιοσύνης. Αν και οι δικαστές λειτουργούν όπως όλοι οι άλλοι, δεν υπάρχει ελπίδα.

Δεν αναφερόμαστε στα παραδικαστικά φαινόμενα της διαφθοράς, εξάλλου, αυτά θέλουμε να πιστεύουμε ότι είναι η εξαίρεση μάλλον παρά ο κανόνας. Αναφερόμαστε, όμως, στην καθημερινή άσκηση του δικαστικού λειτουργήματος. Στον τρόπο με τον οποίο τελούνται οι δίκες, ο οποίος γεννά ερωτήματα για το κατά πόσο πλησιάζει τα πρότυπα που θα περίμενε ο πολίτης από ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος δικαίου.

Στον χώρο αυτό (στα “ΑΡΘΡΑ”) θα αναρτώνται τακτικά αναφορές σε διάφορα σχετικά φαινόμενα, όπως, για παράδειγμα, στον τρόπο διεξαγωγής τής ακροαματικής διαδικασίας – με παραδείγματα από εξετάσεις μαρτύρων και διαδίκων από την πραγματικότητα, τα οποία μιλούν από μόνα τους – αλλά και στο περιεχόμενο των αποφάσεων, που στην καλύτερη περίπτωση επιδεικνύουν ένα πνεύμα στενής γραφειοκρατικής προσήλωσης στο γράμμα διαφόρων μικροδιατάξεων, ενώ συχνά διέπονται οι αποφάσεις αυτές από ένα δρακόντειο, υπεραυστηρό πνεύμα, με σαφή προτίμηση στη στέρηση της ελευθερίας από τις εναλλακτικές ποινές, που προτείνει ο νομοθέτης.

Λείπουν το πνεύμα της επιείκειας, η ερμηνεία του νόμου μέσα σε ένα λιγότερο στενό και περισσότερο νομικό, ανθρωπιστικό και – γιατί όχι – φιλοσοφικό πλαίσιο, μια βαθύτερη διείσδυση στο θέμα, κάτι σαν το Law of Equity των αγγλοσαξόνων δικαστών. Ίσως κάτι σαν τη Σολομώντεια δικαιοσύνη, η οποία διαποτίζεται από σοφία. Το μόνο που δεν λείπει είναι μια συχνά αυταρχική επίδειξη εξουσίας, τόσο προς τα μέρη της δίκης όσο και στους δικηγόρους...